* كافشه - كاجيره [ مشخصات ] گياهى است يك ساله يا دو ساله از تيره مركبان كه داراى ساقه‌اى به ارتفاع 50 سانتىمتر است . منشأ اصلى اين گياه را در عربستان ذكر كرده‌اند ولى امروزه در نقاط ديگر هم كشت مىشود . از گلبرگهاى اين گياه ماده‌اى به رنگ زرد ، زيبا و محلول در آب و ماده ديگرى به رنگ قرمز به نام كارتامين كه آن نيز در آب محلول است ، به دست آورده‌اند . دانه اين گياه كه به كافشه موسوم است ، شامل 30 تا 37 درصد از مواد پروتيدى و 45 تا 46 درصد از مواد چربى است . « 2 » كاجيره ، قرطم است . « 3 » قرطم اسم عربى است و به عربى حب العصفر و بزر الاحريض و به فارسى خسك دانه ، تخم كافشه و تخم كاجيره و به سريانى كشنى و به رومى و قيطاووس و به يونانى اطرقطوس و فيقن و به هندى كطر و كسنبه كى بيج گويند و آن برّى و بستانى مىباشد و مراد از مطلق آن بستانى است و آن تخم عصفر است . دانه آن صنوبرى شكل مايل به پهنى ، بهترين آن سفيد ، تازه ، سنگين و باليده آن است . گرم در دوم و خشك در اول با قوت مسهله و كم غذا و منقى و مصفى صورت و نافع قولنج و مسهل شكم و مخرج بلغم با اخلاط ديگر و تقويت باه نمايد . در حديث معتبر منقول است كه حكم بن عيينه به خدمت حضرت امام محمد باقر عليه السلام رفت ، ديد كه جامه سرخ تيره كه به گل كافشه رنگ كرده بودند ، پوشيده است . حضرت فرمودند : كه در اين جامه چه مىگويى ؟ حكم گفت كه چه گويم در چيزى كه شما پوشيده باشيد اما جوانان كه در ميان ما اين جامه را مىپوشند ما ايشان را عيب مىكنيم . حضرت فرمود كه زينت خدا را كى حرام كرده است ؟ بعد از آن فرمود كه به اين سبب اين جامه را پوشيده‌ام كه تازه داماد شده‌ام . در حديث حسن از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام منقول است كه جامه سرخ تيره پوشيدن كراهت دارد مگر براى نو داماد . « 1 »

--> ( 2 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 3 ، ص 2784 . ( 3 ) - محيط اعظم ، ج 4 ، ص 3 . ( 1 ) - حلية المتقين ، ص 8 .